Ons herkoms vorm ons menswees

0
267

Op 11 Oktober word die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog 120 jaar gelede herdenk. Dit het my weer aan my twee oupas, wat albei vir die volle duur van die oorlog op kommando was, laat terugdink.

Albei oupas is lank voor my geboorte oorlede, maar deur oorvertellings en bandopnames wat twee van my ooms gemaak het van húlle herinneringe aan staaltjies wat my oupas vertel het, kan ek tog iets belewe van hulle oorlogservaringe.

Oupa Grobbelaar, na wie ek vernoem is, was maar 19 toe hy as lid van die Fauresmith-kommando in Desember 1899 aan die Slag van Magersfontein deelneem. Hier moes hy sien hoe sy boesemvriend, ene Roos, hom doodbloei toe hy altwee sy bene verloor het nadat ‘n kartets langs hulle ontplof het.

Genl. J.B.M. Hertzog en Klasie Havenga (latere minister van finansies) was altwee ‘n tyd lank in dieselfde kommando as Oupa Grobbelaar. Daar was glo ‘n Kakie wat herhaaldelik aan die Boere oorgegee het tydens skermutselinge tussen Fauresmith en Luckhoff. Britse soldate wat gevang is, se perde, gewere en skoene is gewoonlik net afgeneem waarná hulle weer laat gaan is.

Toe hulle hierdie kêrel die sesde keer moet loslaat, het ‘n Boer met sy knipmes die man se broek se hele sitvlakgedeelte uitgesny. Oupa het onthou hoedat genl. Hertzog, ‘n baie ernstige man, uit sy maag gelag het toe die Tommie met sy wippende wit boude druipstert daar weg is.

Oupa Van Wyk was 23 toe hy oorlog toe is. Hy was ‘n tyd lank in die Harrismith-kommando, waar hy die Beleg van Ladysmith en die veldslae by Colenso en Spioenkop meemaak. By Spioenkop het hy ‘n Engelse offisier se swaard, wat vandag myne is, buitgemaak.

Later het hy by genl. De Wet en pres. Steyn se kommando aangesluit. Hy was baie kunstig en het op sy geweerkolf die gesigte van pres. Kruger, pres. Steyn en genl. De Wet uitgesny. Dit was ‘n uiters emosionele ervaring toe die Boere hul wapens moes neerlê en hy finaal van sy geliefde mauser moes afskeid neem.

Ons menswees word gevorm deur ons herkoms. ‘n Klein kroniek as deel van ‘n groter geskiedens.

Albé Grobbelaar