Storiesmous – 4 Augustus 2016

0
378

Die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie is hierdie week tagtig jaar oud. Die Uitsaaiwet, wet 22 van 1936, is op 1 Augustus 1936 goedgekeur. En so het die SAUK tot stand gekom.
Die geboorte van die SAUK is voorafgegaan deur ‘n ondersoek wat die destydse regering laat doen het. Die grootbaas van die BBC in daardie jare, Sir John Reith, is gevra om ‘n studie te doen oor hoe die uitsaaiwese gestruktureer kon word. In die Reith-verslag het hy ‘n openbare korporasie voorgestel, op dieselfde basis as die BBC, “free of government control”.
As ‘n mens na die huidige stand van ons nasionale uitsaaier kyk, kan ‘n mens maar net sê dat daar niks nuuts onder die son is nie. Dit was algemene kennis in my dae by die SAUK dat iemand soos PW se private sekretaris sommer direk die direkteur-generaal sou bel en opdrag gee dat minister so-en-so daardie aand op TV moes wees.
Maar terug na die begindae. Die Simboliese Ossewatrek van 1938, waartydens die Groot Trek honderd jaar tevore herdenk is, was ‘n wonderlike inspuiting vir Afrikaans in die uitsaaiwese. Tot in daardie stadium was radio in Suid-Afrika so te sê net Engels. Die uitsaaipioniers, wat in die twintigerjare met hierdie nuwe medium begin eksperimenteer het, was almal Engels. (Daar is ‘n mooi storietjie oor die Joodse sakeman, I.W. Schlesinger, wat in 1927 die African Broadcasting Company gestig het. Die salarisse van die mans wat vir hom gewerk het, was tussen 1 en 6 pond per maand terwyl die dames ‘n boks tjoklits gekry het.)
Met die totstandkoming van die SAUK het die Afrikaanssprekendes begin stem dik maak omdat daar so min in Afrikaans uitgesaai is. En toe die herdenking van die Groot Trek in 1938 momentum kry, wou al wat Afrikaner was op hoogte bly van elke draai van die waens se wiele. Iedere toespraak by elke uitspanplek, die musiekaande om die trekvure, elke volkspele-uitvoering, is uitgesaai. En almal het radio’s gekoop. Toe die waens uiteindelik aankom by die plek waar die Voortrekker-monument sou verrys, was Afrikaanse radio stewig in Suid-Afrika gevestig.